सुधारित तुतीच्या जाती (Improved mulberry varieties)

साधारणपणे तुतीचे वाण (varieties) सारखेच  दिसतात पण त्याची निरनिराळ्या  वातावरणात वाढण्याची क्षमता,पानांचा आकार ,पाने देण्याची कुवत, आणि त्यातील मुलद्रव्य  यानुसार पुढील  प्रकार  पडतात.

VICTORY 1-

                   हे सर्वसामान्यपणे V1 म्हणून ओळखले जाते. हे एस-30 आणि बेरच्या नियंत्रित फुलांच्या संकरित संकरांमधून एक निवड आहे. 1990 च्या दशकाच्या उत्तरार्धात सी 776 विविधता ताकद असलेल्या शाखा आणि ग्रेएन्श स्टेम रंगाने दर्शविले जाते. पाने जाड, रसाळ, मोठ्या, संपूर्ण आणि त्रिकोणी आहेत. पाने गुळगुळीत आणि तकतकीत आहेत.तो उच्च मुळे धरण्याची  क्षमता, जलद वाढ आणि भरपुर पाला देणारा हा वर्ण आला आहे.
          त्यामध्ये 75 टक्के आद्रता असते. हि जात सी.एस.आर. ऍण्ड टी.आय म्हैसूर यांना विकसीत केली असून याजातीचे पाल्याचे उत्पादन प्रति हेक्टरी 60,000 कि. ग्रॅम पर्यंत येते. बागायती क्षेत्राकरीता महाराष्ट्रात सद्या एस- 36 व व्ही-1 या जातीचे बेने उपलब्ध असुन या जाती खाली तुती लागवड क्षेत्र वाढविणे ही काळची गरज आहे. पावसाळी हंगामात / जिरायत क्षेत्रावर येणाऱ्या तुतीच्या जाती दिवसेंदिवस पावसाचे प्रमाण कमी होत असून पावसाचे दिवसा बाबंतही अनिश्चिता वाढत आहे अशा परिस्थितीत महाराष्ट्रात ज्या विभागात पावसाची अनिश्चिता आहेत. व सिंचनाची सुविधा उपलब्ध नाही अशा विदर्भ व मराठवाडा विभागात तुतीचे जिरायत क्षेत्र वाढविण्यास पोषख वातावरण आहे. या मध्ये पुढील पैकी जातीची निवड खड्डा पध्दतीमध्ये 8 द 5 फुट अंतरावर तुतीची लागवड करावी. दोन वर्षा नंतर वाढलेल्या तुती झाडांची 4 ते 5 फुट उंचीवर छाटणी करुन त्याला आकार द्यावा. या पध्दतीमध्ये फळबाग लागवडी प्रमाणे शेतकरी पावसाळी हंगामात सोयाबीन, गहू, मुग, इत्यादी. अंतर पिके घेऊ शकतो. व येणाऱ्या तुती पाल्या पासुन रेशीम पाल्याचे उत्पादन मिळवू शकतो. 

S36 -

      लहान अंतर-नोडस्, अर्ध-खंबीर सवय, मध्यम शाख, ग्रेथी गुलाबी रंगीत स्टेम असे विविधतेचे वैशिष्ट्य आहे. पाने अनियंत्रित, कॉर्डेट, ग्लॉसी, फिकट हिरवा-हिरव्या रंगाच्या पृष्ठभागावर दिसतात आणि शिफारस केलेल्या पध्दतींनुसार 35 ते 45 मे.टन / हे / वर्षास सिंचनाची परिस्थिती त्याच्या उच्च सिकुलॅन्स आणि पौष्टिक गुणवत्तेमुळे, आपल्यासाठी रेशीम किरण संगोपनसाठी शिफारस केली जाते.

S13 -

1986 मध्ये KANVA-2  या खुल्या परागीकृत संकरित भागातून निवडलेला शंभरावा गट एस -20 हा शॉर्ट इंटरनोड्स द्वारे वर्गीकृत आहे आणि मोठ्या संख्येने शाखांची निर्मिती करण्यासाठी आहे. पाने जाड आणि हिरव्या आहेत, गुळगुळीत पृष्ठभाग असतो. पावसाच्या पाण्याची साठवण म्हणजे जिथे खुप पाऊस आहे अश्या भागात या वाणाची शिफारस केली जाते. आणि उष्ण तापमानामुळेही या जातीची शिफारस करण्यात येते. पावसाच्या पाण्याची परिस्थितिंमध्ये हे उत्पादन 12-15 मे.टन / हे / वर्षाचे आहे

 S34:

एस -34 ची एस -30 आणि बेरच्या क्रॉस-परागर्भातील हायब्रीडपासून विकसित झाली आहे. 1986 दरम्यान सी 776. विविधता वेगाने वाढणारी आहे खोल आणि व्यापक मुळांच्या प्रणाली आणि जमिनीत ओलावा तणाव परिस्थितीत ते उत्तम अवलंबते. पाने मध्यम ते मोठ्या, अनलोबर्ड आणि हिरव्या हिरव्या रंगाच्या असतात आणि त्यात उच्च आर्द्रतायुक्त सामग्री आणि चांगली प्रतिधारण क्षमता असते. पावसाच्या पाण्यावर आधारीत 12 ते 15 मेट्रिक टन उत्पादन मिळते. काळा कापूस मळ्यासाठी वेगवेगळ्या जातींची शिफारस केली जाते.

SAHANA-

2000 सालातील के 2 एक्स कोसेन्सच्या क्रॉस-परागर्भातील हायब्रीडपासून सहाना विकसित झाला आहे. मध्यम अंतराळ्यांसह वेगाने वाढणारी, थोडीशी वाढणारी, गुलाबी-नीग्रव ब्रॉन्शर्समुळे ती मध्यम आकाराची असते. पाने मोठी, अनलोबड, जाड, कॉर्डेट, चमकदार आणि गडद हिरव्या असतात. सुधारित पानांचे क्षेत्रफळ सह विविधता कमी मर्यादित सावलीत चांगली कामगिरी करते. नारळाची वृक्षारोपण (8 वर्षांपेक्षा जास्त असलेल्या 25 वर्षे जुन्या नारळाच्या झाडाइतके) नुसार खताची स्थिती 25 ते 30 दशलक्ष लिटर / हे / वर्ष उत्पन्न करुन सिंचनाच्या परिस्थितीनुसार सल्ल्याप्रमाणे शिफारस केली जाऊ शकते.

RC1 (Resource constraint-1):

                 2005 मध्ये पंजाबच्या स्थानिक एक्स कोसेनच्या क्रॉस-परागणित संकरांपासून विविधता उत्क्रांत झाली आहे. हे एक जलदगतीने वाढणारी, मध्यम शाखाप्रमाणे आहे, लहान अंतराळ्यांसह गुलाबी रंगाची फांदी पसरवण्यासारखे आहे. पाने मोठी असतात, प्रामुख्याने लोबलेली, जाड, कॉर्डेट, चमकदार आणि गडद हिरव्या विविधता कमी खत आणि सिंचन अगदी चांगले करते. हे सिंचनाच्या परिस्थितीसाठी शिफारस केलेल्या सिंचन आणि उर्वरकांच्या 50% सह 23 - 25 दशलक्ष लीटर/हे/ वर्ष उत्पन्न करू शकते. अनुकूल परिस्थितीनुसार, त्याचे उत्पन्न आहे

RC2: (Resource constraint-2):

                                 2005 मध्ये पंजाबच्या स्थानिक एक्स कोसेनच्या क्रॉस-परागणित संकरांपासून विविधता उत्क्रांत झाली आहे. हे एक जलदगतीने वाढणारी, मध्यम शाखाप्रमाणे आहे, लहान अंतराळ्यांसह गुलाबी रंगाची फांदी पसरवण्यासारखे आहे. पाने मोठी असतात, प्रामुख्याने अबाधित नसतात, जाड, हळुवार, चमकदार आणि गडद हिरव्या असतात. विविधता कमी खत आणि सिंचन अगदी चांगले करते. हे सिंचन अटींसाठी शिफारस केलेल्या 50% सिंचन आणि उर्वरकेसह सुमारे 21-23 मे.टन / हे / वर्ष उत्पन्न करू शकते. चांगल्या स्थितीत, त्याच्या शेतात 45 - 50 एमटी / हे / वर्षाची उत्पन्न क्षमता असते. 

AR12 (Alkalaine tolerant):

                              AR12 एस -41 (4x) x बेरच्या क्रॉस-परागर्भातील हायब्रीडपासून विकसित झाला आहे. 2000 मध्ये सी -776. ही जलद वाढणारी तुतीची विविधता आहे ज्यामध्ये क्षारयुक्त मातीतही उच्च रीटिंगची क्षमता आहे. झाडे थोडीशी पसरत आहेत, मध्यम शाखा आहेत, लहान अंतराळ्यांसह greyinsh. पाने किंचित गडद हिरव्या,मोठ्या,जाड, हिरव्या हिरव्या आहेत अल्कलीने मातीसाठी पीएच श्रेणीसह पीएच श्रेणीनुसार विविधता उपयुक्त आहे - सुमारे 25 एमटी / हे / वर्षाच्या क्षेपणास्त्र क्षमतेसह क्षारयुक्त मातीत शेतीसाठी शिफारस केलेल्या पॅकेज ऑफ सिस्टीमसह.

G2 -

   2003 मध्ये विविध प्रकारचे G-2 विकसित करण्यात आले होते, ते एम.मल्टिकुलिस आणि एस -34 मधील नियंत्रित परागकणित संकरित मण्यांपैकी एक आहे. विविधतेने, मोठ्या, संपूर्ण, कॉर्डेट पानांमुळे गुळगुळीत, चमकदार असतात. गडद हिरव्या आणि थोडा नागमोडी फरक. 8 पिके नियतकालिक / वर्षांमध्ये (वैकल्पिक पाने निवडणे आणि शूट-द्या कापणी) हे 36-38 टन / हे / वर्ष चॉकीचे उत्पन्न देते. हे तरुण वयातील रेशीम किडयाच्या संगोपनासाठी विविध प्रकारचे उपयुक्त ठरतात आणि अत्यावश्यक चावची उद्याने वाढविण्याकरीता आवश्यक आहे.

G4 -

    2003 च्या दरम्यान एम. मल्टिकाकुलस आणि एस -30 च्या क्रॉस परागर्मीय हायब्रीड पासून विविधता विकसित झाली होती. विविध प्रकारचे ओपन टाईप झाडे, वेगाने वाढणारी आणि उच्च शाखा आहेत. शाख सरळ आहेत, किंचीत करडा, लहान आंतर-नोडसह. पाने गडद हिरव्या आहेत, टोक  नसलेला, लव्हाळा पृष्ठभाग असलेल्या जाड. तो उच्च मुळ्या फुटण्याची  क्षमता आहे. निश्चित केलेल्या सिंचन व पध्दतींच्या शिफारशीनुसार हे पीक 65 दशलक्ष टन / हेक्टर / वर्ष उत्पन्न करते. उशीरा वयातील रेशीम किड्यांसाठी विविधतांची शिफारस केली जाते.
 Source: Central Sericulture Research & Training Institute, Mysore, Karnataka

ही झाली टेक्निकल माहिती पण माझ्या अनुभवांनी तुम्हांला एका वाक्यात सांगतो जर तुम्हाला रेशीम शेतीत यशस्वी व्हायचं असेल V1 (VICTORY-1) या पेक्षा उत्तम तुतीची जात शोधुन पण सापडणार नाही.
               मी  स्वतः  देखील याच वाणाची(varietie) निवड केलेली आहे.
हा त्याचा फोटो ......

                               

 

 

       माहिती आवडल्यास किंवा काही शंका असल्यास कंमेन्ट नक्की  करा  धन्यवाद 

परत भेटु  .... पुढील भागात....  अंडीपुंज काय आहे ब्लॅक बॉक्सिंग म्हणजे काय ब्रशिंग घेणं .... काय असतं  या नविन माहिती सोबत ...... 

              

 

रेशीम उद्योगच का ?

आपल्या देशात रेशीम उद्योग व तुती लागवड क्षेत्रात सातत्याने वाढ होत आहे. देशात १७,००० मे टनांपेक्षा जास्त रेशीम धाग्याची निर्मिती होते व ६० हजाराहून अधिक खेड्यात हा उद्योग राबविला जातो. रोजगाराची प्रचंड क्षमता असणाऱ्या या उद्योगाचे ग्रामीण विकासात मोठे योगदान आहे. महाराष्ट्रातही हा उद्योग अधिक फायदेशीर ठरत आहे. योग्य पाण्याचे नियोजन केले असता इतर पिकांच्या तुलणेत तुतीला कमी पाणी लागते. व उत्पन्न भरगोस मिळते. रेशिम उद्योगात इतर पिकांच्या तुलनेत फारच कमी धोका आहे. ज्या ठिकाणी बारमाही पाणी उपलब्ध आहे, तिथे वर्षभर आपण रेशिम कोशांचे उत्पन्न घेऊ शकतो.

आज विदर्भातही मोठ्या प्रमाणात तुती लागवड क्षेत्र वाढले आहे. एकदा तुती च्या रोपांची लागवड केली तर ती पंधरा वर्षापर्यंत आपल्याला पाला देतात. जरी एखादा वर्ष चुकुन पाऊस कमी पडला तरी तुती ची झाडे जिवंत राहु शकतात.

यशस्वी रेशीम उद्योगासाठी तुतीची लागवड शास्त्रीय दृष्टिकोनातून होणे गरजेचे आहे. यामध्ये प्रामुख्याने ग्रामीण भागातील लोकांना तुती लागवड, कीटक संगोपन व धागा निर्मितीमध्ये फार मोठ्या प्रमाणावर रोजगार उपलब्ध होतो. इतर अनेक नगदी पिकांच्या तुलनेत तो अधिक फायदेशीर आहे. या उद्योगामुळे शहरी संपत्ती सहजपणे ग्रामीण कारागिरांकडे वळली जाते व दिवसेंदिवस आपल्या देशाला मिळणाऱ्या परकीय चलनात वाढ होत आहे. उच्च प्रतीच्या रेशमास जागतिक बाजारपेठेतील मागणी लक्षात घेता, दुबार (बायव्होल्टाईन) जातीच्या कोष उत्पादनाकडे वळणे अत्यंत गरजेचे झाले आहे. तेव्हा शेतकऱ्यांनी आधुनिक पद्धतीचा/तंत्राचा वापर करून तुतीची लागवड करणे फायदेशीर ठरेल. तुती रेशीम उद्योगाचा यश हे सर्वस्वी तुतीच्या एकरी उत्पादित होणाऱ्या पानांवर अवलंबून आहे. रेशीम उदोगाच्या यशस्वी उत्पन्नाच्या ३८.२ टक्के भाग सकस तुती पानांच्या उपलब्धतेवर अवलंबून आहे.

रेशीम उद्योग' या जोड व्यवसायाचे मूळ तूती लागवडीत दडले आहे हे सर्वश्रृतच आहे. घरच्या गृहिणीलाच नव्हे तर आजी - आजोबा आणि नातवंडांनाही फावल्या वेळात घरच्या घरी रोजगाराची संधी यातून मिळू शकते. शिवाय महिन्याकाठी हमखास उत्पन्न आहेच. परंतु त्यासाठी तंत्रशुद्ध माहिती शेतकऱ्यांना असणे गरजेचे आहे.

वरील मुद्यावर विचार केला असता इतर शेती संमाधित उद्योगापेशा रेशिम शेती सरस ठरणार........च

पुढील पोस्ट मध्ये तुतीच्या विविध जातींविषयी माहिती घेणार आहोत........ धन्यवाद